Remix interviewt Waaim over de trekzakrevival in België

Swing, groove en dubbelgrepen

De revival van de Belgische trekzak.

interview met Wim Claeys door Ton Maas in Mixed
 wereldmuziekmagazine (nr 7 winter 2008/2009)

Weinig instrumenten hebben zo geprofiteerd van
de heropleving van traditionele muziek in Europa
als de accordeon en de trekharmonica. Zoals de
gitaar ooit echt doorbrak dankzij de rock, en de
saxofoon zijn emancipatie dankt aan de jazz, zo
heeft de ontdekking van de Europese rootsmuziek
geleid tot de herwaardering van een familie
van balginstrumenten die zich uitstrekt van de
piepkleine concertina via de diatonische trekzak
en het welbekende buikorgel tot en met de
imposante Russische bayan, met als aanverwant
buitenbeentje de bandoneon. Opvallend genoeg
is het juist de oervorm van de balginstrumenten,
de kleine diatonische trekharmonica, die het
meeste baat heeft gehad bij de revival.
......................................................

Overal in Europa is de trend zichtbaar, maar de
meest verrassende ontwikkeling speelt zich af in
België, waar in de jaren negentig een volstrekt
nieuw genre ontstond – losjes gebaseerd op
Franse en Vlaamse volksmuziek – met een hoofdrol
voor de trekharmonica. Waarom juist daar?
Wim Claeys, lid van de Vlaamse neofolkgroep
Ambrozijn en medeoprichter van de trekzakformatie
Tref, begint met de kanttekening dat het
zeker niet om de aantallen gaat: ‘In Vlaanderen
en Wallonië samen zijn misschien duizend spelers,
terwijl dat er in Nederland minstens dertig
keer zo veel zijn!’ Claeys verzorgt regelmatig
workshops in Nederland, dus hij kan het weten.
‘Alleen houden de meeste Nederlandse spelers
zich bezig met shanty’s en andere zeemansliederen.
In België is de populatie aanzienlijk jonger
en heeft men heel andere interesses.
‘En weet je, dat komt allemaal door één man
– nota bene een Fransman die in eigen land
nauwelijks erkenning heeft gekregen – Bruno le
Tron. Zijn rol valt nauwelijks te overschatten. Hij
heeft al in de jaren tachtig op basis van traditionele
dansmuziek een totaal nieuw genre gecreeerd,
een nieuwe manier van spelen, in feite een
nieuwe taal. Didier (Laloy, medebandlid van Tref;
red.) en ik vielen steil achterover toen we hem
voor het eerst hoorden.’ Le Trons cd Valhermeil
uit 1995 – sinds vele jaren zeldzaam en nu een
collector’s item – geldt als vertrek- en ijkpunt van
de neofolk die in zowel Vlaanderen als Wallonië
een tsunami aan talent heeft veroorzaakt. Claeys:
‘Als er nu tijdens een Boombal (benaming van
folkbals in Vlaanderen; het eerste werd namelijk
ooit gehouden in de Boomstraat te Gent; red.)
door jonge muzikanten gejamd wordt, zijn er van
de tien nummers nog altijd zes van Le Tron.’
..............................................
....................................
Waaruit bestond dan die vernieuwing door Le
Tron? Wim Claeys: ‘Om te beginnen bracht hij
swing en groove in de muziek, en verder speelde
hij vaak in mineur, wat voorheen amper gebeurde
– misschien in een enkel musettewalsje. Ook
heeft hij het spelen in dubbelgrepen geïntroduceerd.
Hij heeft ons allemaal aangestoken.’
Dat de Vlaming Wim Claeys en de Waal Didier
Laloy uiteindelijk samen de groep Tref oprichtten,
is ook weer te danken aan de Fransman
Le Tron. Claeys: ‘Didier en ik waren allebei in
dezelfde periode in de leer bij Bruno, zonder het
van elkaar te weten. Toen we elkaar uiteindelijk
tegenkwamen en besloten om te gaan jammen,
kwamen we er achter dat we een gigantisch gezamenlijk
repertoire hadden van Bruno’s composities.
Vervolgens hebben Didier en ik allebei in
ons eigen landsdeel de rol van locomotief op ons
genomen, met de huidige generatie trekzakspelers
als resultaat.’
De bekendste exponenten van die nieuwe generatie
zijn Sophie Cavez en Jonathan de Neck van
Dazibao (Cavez ook van Urban Trad) en verder
Anne Niepold (o.m. Olla
Vogala) en Aline Pohle, die
samen het duo Deux Accords
Diront vormen. Wordt Claeys
nog wel eens verrast door wat
hij hoort van deze volgende
generatie? ‘Anne Niepold is
echt de highlight van de jonge
garde. Zij was het die me de
oren heeft geopend naar de mogelijkheid om echt
jazz te spelen op een trekharmonica. Ik wist niet
dat dat mogelijk was. Fantastisch ook dat ze nu de
Toots Thielemans Prijs heeft gewonnen.
‘Een andere verrassende ontwikkeling komt juist
weer uit Wallonië, waar Julien de Borman actief
is in Turdus Philomelos en Klezmic Zirkus. Hij
maakt zelfgecomponeerde feestmuziek waarin
Joodse en Balkaninvloeden zijn verwerkt. Als ik
hem hoor spelen, ga ik helemaal van wow!’